Πώς να αντιμετωπίσετε τον χρόνιο πόνο

Ο χρόνιος πόνος είναι κάτι που μπορεί να κάνει τη ζωή οποιουδήποτε ανθρώπου ανυπόφορη.Ακόμη και ο ήπιος αλλά συνεχής πόνος επηρεάζει το νευρικό, το ενδοκρινικό και το καρδιαγγειακό σύστημα, το ανοσοποιητικό και ολόκληρο τον οργανισμό.Πολύ συχνά οδηγεί σε υπερβολική ευερεθιστότητα, επιθετικότητα ή, αντιθέτως, σε απάθεια και καταθλιπτική απομόνωση.Για τους τύπους και τις αιτίες του χρόνιου πόνου, την επίδρασή του στο σώμα και τις σύγχρονες μεθόδους θεραπείας, θα σας ενημερώσουμε αναλυτικά σε αυτό το άρθρο.

Ο χρόνιος πόνος είναι ένα από τα συχνά προβλήματα στην ιατρική. Για παράδειγμα, στις Ηνωμένες Πολιτείες διαγιγνώσκεται σε περισσότερους από 20% των ενηλίκων και σε 7% περιορίζει σημαντικά την καθημερινή δραστηριότητα. Συχνότερα με το σύνδρομο χρόνιου πόνου έρχονται αντιμέτωποι παθολόγοι, νευρολόγοι και ρευματολόγοι, αλλά ιατροί άλλων ειδικοτήτων το γνωρίζουν από πρώτο χέρι.

Ο πόνος θεωρείται χρόνιος εάν

• διαρκεί περισσότερο από 3 μήνες ή επιμένει περισσότερο από έναν μήνα μετά την επούλωση ενός οξέος τραύματος;
• συνοδεύει μη επουλωμένες πληγές/φλεγμονώδεις διεργασίες (π.χ. έλκη κατάκλισης, τροφικά έλκη).

Ο χρόνιος πόνος έχει τα δικά του χαρακτηριστικά. Προκαλείται από παρατεταμένα επώδυνα σήματα (νοσισεπτικά ή νευροπαθητικά) που εμφανίζονται στο πλαίσιο χρόνιας νόσου ή βλάβης (π.χ. κακοήθης όγκος, μεσοσπονδύλια κήλη, ρευματοειδής αρθρίτιδα). Λόγω της συνεχούς διέγερσης, αυξάνεται η ευαισθησία του νευρικού συστήματος και το άτομο αρχίζει να αισθάνεται πόνο συνεχώς, ακόμη και αν τα ίδια τα ερεθίσματα εξασθενήσουν ή εξαφανιστούν εντελώς.

Αυτή είναι η κύρια διαφορά μεταξύ χρόνιου και οξέος πόνου: ενώ ο οξύς πόνος σταδιακά μειώνεται και εξαφανίζεται μετά την ανάρρωση από την ασθένεια / την επούλωση της πληγής, ο χρόνιος πόνος παραμένει με το άτομο για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Πώς ο καθημερινός πόνος (πονοκέφαλος, πόνος στις αρθρώσεις, μυϊκός πόνος και άλλοι) επηρεάζει το σώμα:

• Περιορίζει τη φυσική δραστηριότητα;
• οδηγεί σε μόνιμη αντανακλαστική μυϊκή τάση - με την πάροδο του χρόνου, οι σπασμωδικοί μύες αρχίζουν επίσης να πονάνε και δημιουργείται ένας «φαύλος κύκλος»;
• διαταράσσει τον ύπνο;
• μπορεί να προκαλέσει υψηλή αρτηριακή πίεση, προσβολές στηθάγχης;
• προκαλεί άγχος, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα;
• οδηγεί σε προβλήματα στις σχέσεις και μερικές φορές σε κοινωνική απομόνωση;
• μειώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής.

Γιατί εμφανίζεται ο χρόνιος πόνος;

Οι αιτίες του συνδρόμου χρόνιου πόνου είναι πολλές. Επιπλέον, μπορεί να προκύψει υπό την επίδραση διαφόρων παραγόντων που «συνενώνονται» και επιδεινώνουν τις δυσάρεστες αισθήσεις. Οι κύριες αιτίες του χρόνιου πόνου (στον κοιλιακό χώρο, στους μύες, στη μέση, στις αρθρώσεις και άλλα όργανα) περιλαμβάνουν:

• μακροχρόνια φλεγμονώδη διεργασία - ρευματοειδής αρθρίτιδα, οστεοαρθρίτιδα, νόσος του Crohn;
• τραυματισμοί, εκφυλιστικές παθήσεις - συχνός «ένοχος» του πόνου στη μέση;
• διαταραχές του νευρικού συστήματος («νευρολογικός» πόνος) - π.χ. ημικρανία;
• χρόνιες παθήσεις (διαβήτης, καρκίνος, λοίμωξη από έρπητα, ινομυαλγία) - κύριες αιτίες του νευροπαθητικού πόνου;
• ψυχολογικές διαταραχές - η παρατεταμένη έκθεση στο στρες, η κατάθλιψη οδηγούν όχι μόνο στην ανάπτυξη ψυχοσωματικών ασθενειών, αλλά και στο σύνδρομο χρόνιου πόνου. Και είναι πολύ δύσκολο να θεραπευτεί·
• άλλοι παράγοντες (π.χ. γενετικά καθορισμένη αυξημένη ευαισθησία στον πόνο, μεταβολικές διαταραχές, δυσορμονικές παθήσεις) - μπορούν να προκαλέσουν τη μετατροπή του οξέος πόνου σε χρόνιο.

Οι κύριοι τύποι χρόνιου πόνου

Ο χρόνιος πόνος μπορεί να επηρεάσει οποιοδήποτε όργανο ή μέρος του σώματος. Μερικές φορές η πηγή του είναι προφανής - με δυσφορία στη μέση, πρέπει πρώτα να αναζητήσετε πρόβλημα στη σπονδυλική στήλη.

Αλλά συχνά συμβαίνει και το ίδιο ο πόνος να μην είναι εκεί που «πονάει». Για παράδειγμα, με τη φλεγμονή του τριδύμου νεύρου οι δυσάρεστες αισθήσεις μπορεί να εμφανιστούν στα δόντια, ενώ σε έμφραγμα του μυοκαρδίου - στη κάτω γνάθο, στην κοιλιά και ακόμα στις κνήμες.

Ωστόσο, υπάρχουν τύποι χρόνιου πόνου που εμφανίζονται πιο συχνά - αυτοί είναι που θα εξετάσουμε στο άρθρο μας.

Χρόνιος πόνος στην κοιλιά

Οι κύριες αιτίες του χρόνιου κοιλιακού πόνου είναι φλεγμονώδεις διεργασίες (π.χ. μη ειδική ελκώδης κολίτιδα), συμφύσεις, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS). Στο IBS οι ασθενείς απευθύνονται πιο συχνά σε γαστρεντερολόγους και συχνά σε χειρουργούς, φοβούμενοι ότι έχουν κακοήθη όγκο στο πεπτικό σύστημα ή κάποια σοβαρή, ανίατη νόσο.

Το γεγονός είναι ότι η κύρια εκδήλωση του IBS είναι ο πόνος. Μερικές φορές είναι τόσο δυνατός που το άτομο μπορεί ακόμη και να χάσει τις αισθήσεις του. Αλλά, ανεξάρτητα από την ένταση του συνδρόμου πόνου, το IBS δεν απειλεί τη ζωή.

Αλλά ενώ το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου δεν απειλεί τη ζωή, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί απλή νόσος. Πρώτον, το IBS μπορεί να μιμηθεί ποικίλες παθήσεις, από δυσβίωση και χρόνια δυσκοιλιότητα έως καρκίνο. Και, κατά συνέπεια, είναι δύσκολο να τεθεί αυτή η διάγνωση - πρώτα πρέπει να αποκλειστούν όλες οι άλλες παθήσεις του γαστρεντερικού. Και δεύτερον, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να επιδεινώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής - με τάση προς διάρροια και έντονο κοιλιακό πόνο, οι άνθρωποι απλώς φοβούνται να βγουν από το σπίτι.

Για να διαπιστωθεί η αιτία του χρόνιου κοιλιακού πόνου, οι γιατροί συνταγογραφούν διάφορες εξετάσεις:

• γενικές και βιοχημικές εξετάσεις αίματος;
• ανάλυση κοπράνων για κρυφό αίμα, κοπρογράφημα;
• υπερηχογράφημα της κοιλιακής χώρας;
• ειλεοανώδυνο (ειρριγοσκόπηση);
• αξονική ή μαγνητική τομογραφία;
• κολonosκόπηση και ενδοσκόπηση με κάψουλα - το πεπτικό σύστημα εξετάζεται από μέσα με ενδοσκόπιο (εισάγεται μέσω του ορθού) ή με ειδική κάψουλα εξοπλισμένη με βιντεοκάμερα (ο ασθενής την καταπίνει και αποβάλλεται φυσιολογικά).

Ημικρανία και πονοκέφαλοι

Λίγος είναι ο άνθρωπος που δεν έχει νιώσει ποτέ πονοκέφαλο - προσβάλει τόσο ενήλικες όσο και παιδιά. Αν και αυτές οι ενοχλήσεις μπορούν να εμφανιστούν για διάφορους λόγους, το πιο κοινό είναι η κεφαλαλγία τάσης. Προκαλείται από στρες, διαταραχές του ύπνου, προβλήματα με τη σπονδυλική στήλη, τους αυχενικούς μύες, την κροταφογναθική άρθρωση, καταπόνηση των ματιών από συνεχή εργασία στον υπολογιστή.

Ωστόσο, η κεφαλαλγία τάσης συνήθως υποχωρεί γρήγορα μετά τη λήψη κοινών αναλγητικών - για παράδειγμα, με βάση παρακεταμόλη, ιβουπροφαίνη, νιμεσουλίδη και άλλα NSAIDs. Οι τεχνικές χαλάρωσης και το μασάζ είναι επίσης πολύ αποτελεσματικά.

Σε αντίθεση με τις κεφαλαλγίες τάσης, οι κεφαλαλγίες που σχετίζονται με διαταραγμένη φλεβική απορροή στον εγκέφαλο (αυξημένη ενδοκράνια πίεση) δεν υποχωρούν τόσο εύκολα. Συχνά προκύπτουν από αλλαγές στην ατμοσφαιρική πίεση, μεταβολές του καιρού.

Για να βελτιωθεί η αιμάτωση του εγκεφάλου και να αποκατασταθεί η φλεβική απορροή, είναι απαραίτητο, πρώτα απ' όλα, να ομαλοποιηθεί ο τόνος των φλεβών. Σε αυτό βοηθά η καφεΐνη, και ακόμη καλύτερα - τα συνδυασμένα αναλγητικά που περιέχουν καφεΐνη στη σύνθεσή τους.

Αξίζει να αναφερθεί ξεχωριστά η ημικρανία. Όπως και το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, επιδεινώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής - με επίμονη κρίση, το άτομο μπορεί να «αποσυρθεί» από τη φυσιολογική δραστηριότητα για αρκετές ημέρες. Πρόκειται για σοβαρή νόσο, που δεν είναι πάντα δυνατόν να αντιμετωπιστεί μόνο με χάπια και ενέσεις.

Η ημικρανία ανήκει στις πρωτογενείς κεφαλαλγίες και βασίζεται σε νευρολογικές διαταραχές. Εκτός από τον πόνο, συχνά σημειώνεται δυσανεξία στο φως, ναυτία και έμετος. Σε ορισμένα άτομα, η έναρξη της κρίσης μπορεί να προϋπάρχεται από αύρα (όπως στην επιληψία).

Η ημικρανία αντιμετωπίζεται με ειδικά φάρμακα - triptans, αλλά σε ήπιες κρίσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν συνδυασμένα αναλγητικά που περιέχουν ακετυλοσαλικυλικό οξύ και παρακεταμόλη (π.χ. Antinevralgic P, Antinevralgic Forte). Οι γιατροί χρησιμοποιούν επίσης beta-blockers.

Νευροπαθητικός πόνος

Ο νευροπαθητικός πόνος εμφανίζεται όχι λόγω διέγερσης των υποδοχέων πόνου, αλλά λόγω διαταραχής στο νευρικό σύστημα (περιφερικό ή κεντρικό). Το κλασικό παράδειγμα τέτοιου πόνου είναι η μεταερπητική νευραλγία. Αναπτύσσεται ως απάντηση σε βλάβη νεύρου από τον ιό Varicella zoster (έρπης ζωστήρας) και μπορεί να επιμείνει για πολλούς μήνες μετά τη λοίμωξη.

Η τριδυμική νευραλγία συχνά προκαλεί εξαιρετικά επώδυνες νευροπαθητικές κεφαλαλγίες που είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστούν με συνηθισμένα αναλγητικά και απαιτούν χρήση «βαριάς αρμάτων» όπως pregabalin και gabapentin.

Πυελικός πόνος σε γυναίκες και άνδρες

Ο χρόνιος πυελικός πόνος είναι άλλο ένα συχνό σύνδρομο που μπορεί να συναντήσει γιατρός οποιασδήποτε ειδικότητας. Στις γυναίκες, η πυελική δυσφορία μπορεί να προκαλείται από:

• Γυναικολογικές παθήσεις (ενδομητρίωση, ινομυώματα, κυστικές ωοθήκες, χρόνιες φλεγμονώδεις διεργασίες στις ωοθήκες και τις σάλπιγγες);
• φλεβικές κιρσοειδείς φλέβες της μήτρας;
• διαμεσολαβούσα κυστίτιδα και άλλες παθολογίες του ουροποιητικού;
• προβλήματα της σπονδυλικής στήλης (οστεοχόνδρωση, μεσοσπονδύλιες προπτώσεις και κήλες, σπονδυλολίσθηση);
• σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, φλεγμονώδεις νόσοι του πεπτικού και άλλες παθήσεις.

Στους άνδρες, ο παρατεταμένος πυελικός πόνος συχνά οφείλεται σε βλάβες του προστάτη - π.χ. χρόνια προστατίτιδα.

Χρόνια κόπωση και επίμονος μυϊκός πόνος

Ο συνεχής μυϊκός πόνος είναι χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ινομυαλγίας. Μπορεί να διαγνωστεί σε οποιοδήποτε άτομο ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου, αλλά είναι πολύ πιο συχνή στις γυναίκες (7 φορές συχνότερη από ό,τι στους άνδρες).

Η ινομυαλγία ανήκει στις διαταραχές ευαισθησίας του πόνου κεντρικής προέλευσης. Δεν είναι φλεγμονώδης διαταραχή και συνήθως οι γιατροί δεν βρίσκουν σημαντικές αλλαγές στην εξέταση. Ωστόσο, ο ασθενής βιώνει μόνιμο πόνο - στο πίσω μέρος του αυχένα και στους ώμους, στο κεφάλι, στη μέση, στο στήθος, στους μηρούς.

Η ινομυαλγία συχνά πυροδοτείται από χρόνιο στρες και διαταραχές του ύπνου. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί προσωρινά - π.χ. στο πλαίσιο ιογενών ή βακτηριακών λοιμώξεων, τραυματισμών. Σε ορισμένους ασθενείς, η ινομυαλγία συνοδεύεται από σύνδρομο χρόνιας κόπωσης - κατάσταση στην οποία το άτομο αισθάνεται διαρκώς απώλεια ενέργειας, και ακόμη και ένας καλός νυχτερινός ύπνος δεν φέρνει ανακούφιση.

Πώς να απαλλαγείτε από τον χρόνιο πόνο;

Η θεραπεία του χρόνιου πόνου είναι μια πολύπλοκη διαδικασία. Απαιτείται ολοκληρωμένη προσέγγιση - αλλαγές στον τρόπο ζωής, συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής με φυσικοθεραπεία και, αν δεν είναι επαρκώς αποτελεσματικά, με ψυχοθεραπεία και εναλλακτικές μεθόδους (π.χ. θεραπευτικός βελονισμός).

Φαρμακευτική θεραπεία του χρόνιου πόνου

Η φαρμακευτική θεραπεία είναι η πιο συνηθισμένη επιλογή για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου. Τα φάρμακα συνήθως δρουν γρήγορα και είναι αποτελεσματικά στη διαχείριση της ενόχλησης. Αλλά κάθε τύπος πόνου απαιτεί διαφορετικό φάρμακο, και αυτό πρέπει οπωσδήποτε να ληφθεί υπόψη.

Ποια αναλγητικά χρησιμοποιούνται στο σύνδρομο χρόνιου πόνου:

• Nonsteroidal anti-inflammatory drugs (ibuprofen, nimesulide, diclofenac, coxibs) - τα NSAIDs είναι απαραίτητα εάν ο πόνος οφείλεται σε φλεγμονώδη διεργασία;
• αναλγητικό-αντιπυρετικό παρακεταμόλη - σε αντίθεση με τα NSAIDs, είναι σχεδόν χωρίς αντιφλεγμονώδη δράση, αλλά αντιμετωπίζει τέλεια το σύνδρομο πόνου;
• pregabalin και gabapentin - αυτά είναι φάρμακα για τον νευροπαθητικό πόνο. Χρησιμοποιούνται σε διάφορες νευροπάθειες, στο σακχαρώδη διαβήτη, καθώς και σε κακοήθη νεοπλάσματα;
• αντισπασμωδικά (mebeverine, drotaverine) - χωρίς αυτά δεν γίνεται σε συμφύσεις, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ορισμένους τύπους κεφαλαλγίας.

Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν και άλλα φάρμακα για τον χρόνιο πόνο:

• οπιούχα αναλγητικά - τα φάρμακα με βάση τη μορφίνη είναι τα πιο αποτελεσματικά, αλλά και τα πιο επικίνδυνα, επειδή προκαλούν εξάρτηση. Για το σύνδρομο χρόνιου πόνου, συνήθως χρησιμοποιούνται μόνο σε μη επεμβατικά κακοήθη νεοπλάσματα;
• αντικαταθλιπτικά - αποτελεσματικά για ψυχοσωματικό πόνο και ινομυαλγία;
• αντιεπιληπτικά φάρμακα (carbamazepine);
• triptans - ειδικά φάρμακα για τη θεραπεία της ημικρανίας.

Για να ενισχυθεί το αναλγητικό αποτέλεσμα, οι γιατροί συχνά χρησιμοποιούν συνδυαστικά φάρμακα - όπως τα Antinevralgic P και Antinevralgic Forte, που αναφέραμε παραπάνω.

Φυσιοθεραπεία για τον χρόνιο πόνο

Μια από τις πιο αποτελεσματικές φυσιοθεραπευτικές μεθόδους θεωρείται το μασάζ. Είναι απαραίτητος σύμμαχος για τις κεφαλαλγίες τάσης καθώς και για το σύνδρομο χρόνιου πόνου σε παθήσεις της σπονδυλικής στήλης. Το μασάζ γίνεται ακόμα πιο χρήσιμο αν συνδυαστεί με θεραπευτική άσκηση / κίνηστρο.

Άλλες μέθοδοι φυσιοθεραπείας είναι:

• ηλεκτρική διέγερση;
• θεραπεία με ζεστό ή κρύο;
• μαγνητοθεραπεία;
• θεραπεία με υπέρηχο.

Εναλλακτικές μέθοδοι αντιμετώπισης του πόνου

Οι εναλλακτικές μέθοδοι χρησιμοποιούνται στην ολοκληρωμένη θεραπεία του χρόνιου πόνου εάν τα αναλγητικά και η φυσιοθεραπεία δεν παρέχουν ικανοποιητική ανακούφιση. Αυτές περιλαμβάνουν:

• θεραπευτικό βελονισμό;
• yoga;
• τεχνικές διαλογισμού;
• biofeedback - αξιολόγηση των βασικών δεικτών του οργανισμού με τη βοήθεια ειδικών συσκευών, που επιτρέπει στο άτομο να ελέγχει την κατάστασή του και να χαλαρώνει εγκαίρως;
• ύπνωση και ψυχοθεραπεία.

Πότε να επισκεφθείτε γιατρό;

Θα πρέπει να συμβουλευτείτε γιατρό για κάθε χρόνιο πόνο ανεξάρτητα από τον τύπο του. Ακόμη και αν το σύνδρομο πόνου δεν σχετίζεται με σοβαρή ασθένεια, μπορεί να μειώσει δραματικά την ποιότητα ζωής ενός ατόμου - ακόμη και έως πλήρους κοινωνικής απομόνωσης.

Αλλά μερικές φορές ο πόνος μπορεί επίσης να είναι σύμπτωμα πραγματικά επικίνδυνων παθήσεων - π.χ. καρκίνος. Και μόνο ένας γιατρός θα μπορέσει να θέσει ακριβή διάγνωση και να συνταγογραφήσει τη σωστή θεραπεία.

Η ολοκληρωμένη εξέταση περιλαμβάνει απαραίτητα γενικές εξετάσεις αίματος και ούρων, βιοχημεία αίματος, υπερηχογράφημα, ακτινογραφία και άλλες εξετάσεις ανάλογα με την προϋποτιθέμενη διάγνωση - CT ή MRI, υπέρηχο Doppler των εγκεφαλικών και/ή των αγγείων των ποδιών, κολονοσκόπηση, συμβουλές ειδικών ειδικοτήτων κ.λπ.