Ból głowy związany ze skurczami naczyń: co może pomóc złagodzić ból?

Gdyby można było wyróżnić 5 NAJGORSZYCH nieprzyjemnych doznań, ból głowy prawdopodobnie zająłby zaszczytne pierwsze miejsce.Choć mówi się, że nie ma nic gorszego niż ból ucha czy zęba, ból głowy może być nie mniej rozdzierający — na przykład podczas przedłużającego się ataku migreny.Jest tak powszechny, że tabletki przeciwbólowe znajdują się w domowej apteczce każdego człowieka.O tym, dlaczego pojawia się ból głowy, czym on jest i jak wybrać właściwy lek, opowiemy szczegółowo w naszym artykule.

Ból głowy może występować z różnych powodów — na przykład przy wzroście ciśnienia wewnątrzczaszkowego, migrenie czy neuralgii trójdzielnej, na skutek przeciążenia oczu i mięśni, problemów z odcinkiem szyjnym kręgosłupa. Bardzo często nieprzyjemne doznania wywołane są jednak skurczem naczyń w obrębie głowy.

W medycynie vasospasm nazywany jest skurczem naczyń. Jest to nagłe i przejściowe zwężenie naczyń krwionośnych, wskutek czego zaburzony jest przepływ krwi. Skurcz tętnic uchodzi za najgroźniejszy, ponieważ to krew tętnicza dostarcza organom tlen i substancje odżywcze. Skurcz naczyń wieńcowych (tętnic serca) wywołuje dławicę piersiową, a konsekwencją skurczu tętnicy środkowej siatkówki może być chwilowa utrata wzroku. Skurcz naczyń w głowie i upośledzenie krążenia prowadzą do niedotlenienia tkanek, czego skutkiem jest ból.

Główne mechanizmy powstawania skurczu naczyń to:

• nadmierna aktywność układu współczulnego, co prowokuje nadmierne skurcze naczyń;
• zaburzenia równowagi neuroprzekaźników regulujących napięcie tętnic (np. noradrenalina czy serotonina);
• zmiany w stężeniach substancji naczynioaktywnych we krwi — tlenek azotu (NO) (rozszerza naczynia), endotelina-1 (zwęża tętnice).

W swoim przebiegu ból spastyczny może przypominać napad migreny, ból napięciowy czy inne rodzaje bólu, ale występują między nimi pewne różnice:

• ból napięciowy — bardzo często spowodowany nadmiernym napięciem mięśni szyi, problemami kręgosłupa, przeciążeniem oczu w wyniku długiej pracy przy komputerze. Najlepszym „lekiem” na ból napięciowy są odpoczynek, relaksacja i masaż;
• ból klasterowy — zwykle jednostronny, ostry i bardzo silny, związany z rytmami dobowymi;
• migrena — napad wywołany zaburzeniami neuroprzekaźników, charakterystyczne objawy to wyraźny pulsujący ból, silna światłoczułość, nudności i wymioty. Przy migrenie ból może trwać od kilku godzin do kilku dni;
• ból przy upośledzonym odpływie żylnym (poszerzenie żył) — uciskający, ściskający, może towarzyszyć mu nudności. A jeśli jest leczony tak samo jak ból spowodowany skurczem naczyń, stan pacjenta może się gwałtownie pogorszyć.

Główne objawy skurczu naczyń mózgowych

Skurcz naczyń mózgowych może objawiać się różnie, ale zawsze towarzyszy mu ból głowy. Jego cechy:

• najczęściej w okolicach skroni, czoła, potylicy, rzadziej — ból „rozlewa się” na całą głowę (postać uogólniona);
• może mieć różne natężenie — od łagodnego tępego lub ściskającego po silny, napadowy. Pacjenci mogą opisywać go jako „rozdzierający głowę”;
• doznania często nasilają się przy zmianie pozycji ciała (skręcanie głowy, pochylenie), wysiłku fizycznym, zaburzeniach psychoemocjonalnych, silnym stresie;
• ból może promieniować do szyi i ramion, do oczu.

Z powodu słabego ukrwienia w spastycznych naczyniach rozwija się niedotlenienie mózgu i mogą pojawić się dodatkowe objawy:

• uczucie ściskania głowy — często opisywane jako „opaska na głowie”;
• zawroty głowy — spowodowane niedostatecznym dopływem krwi do móżdżku, który odpowiada za koordynację;
• migotanie „muszek”, przyćmienie w oczach, spowodowane hipoksją analizatora wzroku.

Jednak czasami skurcz naczyń nie ogranicza się do tych objawów. Osoba może doświadczać bardziej „odległych” symptomów:

• szum w uszach — tak lekarze nazywają dzwonienie lub brzęczenie w uszach, jest to związane z niewystarczającym dopływem krwi do okolicy ucha wewnętrznego i nerwu słuchowego;
• drętwienie palców rąk lub stóp — rzadko, zwykle gdy skurcz jest przedłużony lub zbyt silny.

Zwężenie tętnic może powodować nie tylko bóle głowy, ale także skoki ciśnienia krwi — zarówno jego wzrosty, jak i spadki. Wzrost ciśnienia (aż do kryzysu nadciśnieniowego) następuje z powodu skurczu naczyń, a spadek — na skutek nagłego rozszerzenia tętnic (wazodylatacja) po ich zwężeniu.

Dlaczego dochodzi do skurczu naczyń?

Jeśli główne mechanizmy skurczu naczyń już omówiliśmy, to sprawa przyczyn bywa bardziej skomplikowana. Istnieje wiele czynników prowokujących, które często wywołują napad bólu głowy w tle skurczu naczyń. Jeśli na czas wyeliminujesz te czynniki, można poradzić sobie z dolegliwościami bez leków.

Główne przyczyny skurczów naczyń i zaburzeń krążenia w mózgu:

• przeciążenia psychoemocjonalne, ostry lub przewlekły stres — aktywują układ współczulny, który reaguje na drażnienie zwężeniem tętnic i wzrostem ciśnienia. Nadmierne napięcie nerwowe prowadzi też do zwiększonej produkcji adrenaliny, noradrenaliny, kortyzolu — te hormony prowokują skurcz naczyń i nie pozwalają im się rozluźnić. Nie należy zapominać o zaburzeniu równowagi neuroprzekaźników, które pojawia się w przebiegu długotrwałego stresu;
• przeciążenie umysłowe, przewlekłe niedobory snu, zaburzenia snu i bezsenność — częste przyczyny przedłużonych skurczów naczyń, a czasem hipoksycznego uszkodzenia komórek nerwowych;
• odwodnienie — wskutek niego krew gęstnieje, a naczynia odruchowo się zwężają. Produkcja tlenku azotu (NO), odpowiedzialnego za rozluźnianie tętnic, także jest zaburzona. Uwaga: odwodnienie uważa się za jeden z najczęstszych wyzwalaczy bólu głowy o podłożu skurczowym;
• nadciśnienie tętnicze. Wysokie ciśnienie obciąża ściany naczyń i powoduje ich odruchowy skurcz. Z czasem prowadzi to do utraty elastyczności tętnic i zwiększonej wrażliwości na bodźce zwężające. Ponadto przy nadciśnieniu, podobnie jak przy odwodnieniu, dochodzi do zaburzeń produkcji tlenku azotu przez śródbłonek — co oznacza, że tętnice nie będą się mogły prawidłowo rozkurczyć;
• palenie papierosów — ten nawyk niszczy naczynia „ze wszystkich stron”. Nikotyna pobudza uwalnianie adrenaliny i noradrenaliny, co powoduje skurcz naczyń i pogorszenie przepływu krwi. CO (tlenek węgla) w dymie papierosowym wiąże się z hemoglobiną, tworząc karboksyhemoglobinę, która gorzej przenosi tlen. Dym tytoniowy uszkadza także śródbłonek naczyń, zmniejszając produkcję tlenku azotu, a nikotyna i smoła prowokują zakrzepicę (w tym mikrozakrzepicę), co upośledza przepływ krwi;
• alkohol — podobnie jak papierosy, wpływa na naczynia w sposób „złożony”. Najpierw je rozszerza (co samo w sobie może objawiać się tępym bólem głowy), a potem następuje odruchowe zwężenie. Nagłe wahania napięcia naczyniowego pogarszają ukrwienie mózgu;
• dystonia wegetatywno-naczyniowa (DWN) i choroby układu nerwowego — u osób z dystonią wegetatywno-naczyniową ból spastyczny często występuje z powodu niestabilności napięcia naczyń. Ból głowy może też towarzyszyć innym chorobom neurologicznym — np. migrenie.

Co ciekawe, nawet niewłaściwe odżywianie może wywoływać bóle głowy. Wynika to z faktu, że napięcie naczyń reguluje nie tylko gospodarka hormonalna, ale też witaminy, minerały i inne korzystne substancje.

Przydatne minerały dla naczyń krwionośnych:

• magnez — środek przeciwskurczowy, który rozluźnia mięśnie gładkie (w tym ściany naczyń);
• potas — „regulator” równowagi elektrolitowej, zapobiega nagłym wahaniom ciśnienia krwi;
• wapń — zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Ważne! Zbyt duża ilość wapnia, przeciwnie, zwiększa ryzyko skurczów naczyń.

Przydatne dla naczyń witaminy to witaminy z grupy B, a mianowicie — pirydoksyna (B6), kwas foliowy (B9) i cyjanokobalamina (B12). Biorą one udział w syntezie neuroprzekaźników i regulacji napięcia naczyniowego. Przy niedoborze witamin z grupy B rośnie poziom homocysteiny, co sprzyja uszkodzeniu ścian naczyń i skurczom.

Nie zapominaj też o korzystnych nienasyconych kwasach tłuszczowych - omega-3. Mają one działanie przeciwzapalne i utrzymują elastyczność naczyń, a ich niedobór sprzyja zaburzeniom naczyniowym.

Produkty, które mogą wywoływać bóle głowy:

• sól — nadmiar sodu powoduje zatrzymywanie płynów i wzrost ciśnienia;
• glutaminian sodu — może wywoływać zwężenie naczyń mózgowych;
• kawa, mocna herbata, napoje z kofeiną — kofeina sprzyja uwalnianiu katecholamin (adrenaliny, noradrenaliny i innych), powoduje skurcz naczyń. Uwaga: lekarze często zalecają osobom z niskim ciśnieniem wypicie kawy lub przyjęcie kofeiny w tabletkach — ze względu na skurcz naczyń szybko podnosi to ciśnienie do normy;
• cukier, produkty o wysokim indeksie glikemicznym — prowokują gwałtowne uwalnianie insuliny, a ta z kolei może wpływać na napięcie naczyń.

Ciekawostka! Ból głowy spastyczny mogą wywoływać produkty zawierające aminy biogenne — tyraminy i histaminy. To dojrzewające sery (cheddar, parmezan, Roquefort, gorgonzola), wędzone i peklowane mięsa (kiełbasy, jamon, boczek, pastrami), kapusta kiszona, niektóre produkty fermentowane, a także czerwone wino, szampan i piwo.

Jak złagodzić skurcz naczyń?

Co najlepiej działa na skurcz naczyń? Oczywiście leki przeciwskurczowe. To środki oddziałujące na mięśnie gładkie ścian naczyń i powodujące ich rozluźnienie. Do leków spazmolitycznych należą drotaweryna, papaweryna, dibazol, teofilina, mebeweryna i inne. Różnią się one natężeniem i kierunkiem działania: np. papaweryna stosowana jest przy różnych kolkach, dibazol — przy podwyższonym ciśnieniu, a mebeweryna — przy kurczach jelit.

Ten lek jest szeroko stosowany przy bólach o podłożu skurczowym — dzięki rozszerzeniu naczyń dolegliwości szybko ustępują. W razie potrzeby drotawerynę można łączyć z lekami przeciwbólowymi — np. z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ).

Inne wskazania do stosowania leku No-Spa (oprócz leczenia skurczów naczyń):

• choroby dróg żółciowych (zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie dróg żółciowych, kamica żółciowa);
• kamica układu moczowego;
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy;
• dysmenorrhea (bolesne miesiączkowanie).

W przeciwieństwie do NLPZ drotaweryna nie tylko chwilowo łagodzi ból — usuwa skurcz naczyń (przyczynę bólu). Ma też znacznie mniej działań niepożądanych niż NLPZ — w odróżnieniu od nich ten lek przeciwskurczowy nie podrażnia przewodu pokarmowego ani nie prowokuje krwawień.

Poza lekami w skurczach naczyń można stosować również metody ludowe. Najpopularniejsze to herbatki relaksujące z rumianku, mięty i melisy, ciepłe okłady na głowę, delikatny masaż. Pomóc mogą także techniki relaksacyjne i odpoczynek w zaciemnionym pomieszczeniu.

W Internecie można znaleźć zalecenia dotyczące stosowania olejków eterycznych na zmniejszenie bólów głowy. Należy jednak być ostrożnym — intensywnie pachnące olejki eteryczne mogą wręcz nasilać ból lub nawet wywoływać skurcz oskrzeli.

Jak poprawić kondycję naczyń?

Zapobieganie skurczom naczyń to prawidłowe odżywianie, odpowiednie nawodnienie, unikanie używek i eliminacja innych czynników prowokujących. Ważne, aby dieta była zbilansowana pod kątem witamin, minerałów i innych korzystnych substancji (np. kwasów tłuszczowych omega-3).

W niektórych sytuacjach lekarze mogą zalecić przyjmowanie dodatkowych minerałów i witamin wzmacniających naczynia. Mogą to być pojedyncze suplementy diety lub preparaty złożone — np. magnez + witamina B6 (Magne-B6).

Są też inne doskonałe środki przywracające prawidłowe napięcie naczyń (w tym głowy) — aktywność fizyczna, spacery na świeżym powietrzu (najlepiej w parku lub nad morzem) oraz prysznic kontrastowy. I oczywiście nie wolno zapominać o odpowiedniej ilości snu i regularnym odpoczynku — bez nich żadne działania prawdopodobnie nie będą skuteczne.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Natychmiast zasięgnij pomocy medycznej, jeśli ból głowy wystąpił nagle i narasta, towarzyszą mu nudności, wymioty, migotanie „muszek” przed oczami. Inne niebezpieczne objawy:

• znaczne pogorszenie wzroku lub utrata wzroku (całkowita lub częściowa);
• zaburzenia mowy;
• utraty lub zaburzenia czucia;
• zaburzenia ruchowe w ramieniu lub nodze;
• opadanie kącika ust (po jednej stronie).

Te objawy mogą wskazywać na udar.

Konieczne jest także zgłoszenie się do szpitala, jeśli bardzo silny ból głowy pojawia się w przebiegu infekcji i towarzyszy mu sztywność mięśni karku (niemożność przyłożenia brody do klatki piersiowej). Sztywność mięśni potylicznych — objaw zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Przewlekłe lub częste bóle głowy również wymagają konsultacji lekarskiej. Przy takich dolegliwościach neurolog zwykle zaleca ocenę przepływu krwi w naczyniach mózgowych badaniem Dopplera lub skanowaniem duplex; w razie wskazań może zlecić tomografię komputerową, rezonans magnetyczny lub inne badania.

Wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie zazwyczaj pozwalają na długi czas zapomnieć o bólach głowy.

Zespół Liki24 życzy zdrowia i dobrego samopoczucia!