Toksyczne obciążenie wątroby: jak mu zapobiegać i wspierać ten narząd?

Wątroba to życiowo ważny narząd, prawdziwa „stacja detoksykacji” w organizmie człowieka.Wraz z nerkami chroni ciało przed skutkami produktów przemiany materii („osadów”) i szkodliwych substancji.Jednak funkcje wątroby nie ograniczają się do neutralizacji toksyn.W tym artykule opowiemy więcej o jej funkcjach, chorobach i ich objawach oraz nowoczesnych metodach wsparcia i regeneracji wątroby.

Wątroba jest dużym, nieparzystym narządem o bardzo wysokich zdolnościach regeneracyjnych. Dzięki tej właściwości na świecie stosunkowo powszechne jest przeszczepianie fragmentu wątroby od żyjącego dawcy. Jednak fakt, że narząd potrafi odtworzyć swoją objętość po przeszczepie, nie oznacza, że nie trzeba o jego zdrowie dbać. Jeśli ciągle „trujesz” wątrobę alkoholem i innymi toksynami — prędzej czy później po prostu przestanie ona prawidłowo pełnić swoje funkcje.

Główne funkcje wątroby to:

• filtracja krwi z toksyn i szkodliwych substancji - wątroba neutralizuje produkty przemiany materii, alkohol, leki, różne toksyny;
• synteza żółci - jest niezbędna do rozkładu tłuszczów w jelicie. Żółć również sprzyja wchłanianiu rozpuszczalnych w tłuszczach witamin A, E, D, K;
• metabolizm i równowaga energetyczna - wątroba magazynuje część glukozy w postaci glikogenu i przekształca go z powrotem w glukozę, gdy organizm pilnie potrzebuje energii. Ponadto bierze udział w syntezie aminokwasów i metabolizmie tłuszczów;
• synteza białek i obrona immunologiczna - to w wątrobie syntetyzowany jest albumina, utrzymująca objętość krwi i ciśnienie, czynniki krzepnięcia zapewniające krzepnięcie krwi, oraz inne białka niezbędne do tworzenia przeciwciał i obrony organizmu przed infekcjami.

Jak zachodzi proces detoksykacji w wątrobie? Wszystkie szkodliwe substancje trafiają do narządu z krwią przez żyłę wrotną. Następnie w hepatocytach (komórkach wątroby) rozpoczynają się skomplikowane procesy biochemiczne:

• Faza 1 (utlenianie, redukcja i hydroliza) - dzięki tym reakcjom leki, toksyny, alkohol i inne szkodliwe substancje przekształcane są w proste związki, a główną rolę odgrywają enzymy (w szczególności cytochrom P450). Dla niektórych toksyn wystarczy jeden etap: na przykład alkohol etylowy przekształcany jest w aldehyd octowy, kwas octowy - i w tej formie wydalany z organizmu;
• Faza 2 (konjugacja, czyli przyłączanie grup) - szkodliwe substancje łączą się z siarczanami, glutationem, kwasem glukuronowym i stają się rozpuszczalne w wodzie, po czym są wydalane z moczem lub żółcią. W ten sposób z organizmu usuwa się bilirubinę.

Jednak możliwości wątroby nie są nieograniczone. Przy stale napływających do organizmu szkodliwych substancjach (np. alkoholu) narząd pracuje na granicy swoich możliwości, które z czasem się wyczerpują. Prowadzi to do uszkodzenia i obumierania hepatocytów, które zastępowane są tkanką łączną. W ten sposób powstaje marskość - choroba potencjalnie zagrażająca życiu, w której organizm traci zdolność do walki z toksynami.

Główne przyczyny toksycznego obciążenia wątroby

Aby „obciążyć” wątrobę toksynami, nie trzeba przyjmować arszeniku ani jeść muchomora. Nie trzeba też nadużywać alkoholu. Wystarczy nieprawidłowo się odżywiać, przejadać się - a w końcu wątroba odmówi prawidłowej pracy, bo nasze codzienne jedzenie nie jest tak nieszkodliwe, jak się wydaje. A jeśli do tego dołożymy szkodliwe substancje (np. niektóre leki) - toksyczne przeciążenie jest murowane.

Najczęściej wątrobę obciążają:

• niewłaściwe odżywianie;
• alkohol;
• leki hepatotoksyczne;
• zanieczyszczenia środowiska;
• inne trucizny.

Niewłaściwe odżywianie

Wbrew powszechnemu przekonaniu głównym czynnikiem uszkodzeń wątroby jest niewłaściwe odżywianie. Jeśli jesz dużo tłustych i smażonych potraw o wysokiej kaloryczności, z czasem lipidy (tłuszcze) będą gromadzić się bezpośrednio w hepatocytach i wystąpi stłuszczeniowe zwyrodnienie wątroby (stłuszczenie wątroby, czyli steatoza).

Na tym etapie choroba nie jest nadmiernie groźna i jeśli w porę „weźmiesz się w garść” - narząd będzie w stanie odbudować swoją strukturę. Ale jeśli dalej będziesz nadużywać tłuszczów, w komórkach wątroby rozpocznie się proces zapalny - stłuszczeniowe zapalenie wątroby (steatohepatitis). Choroba ta jest znacznie poważniejsza, ponieważ może prowadzić do marskości i zgonu.

Jednak nie tylko tłuszcze są szkodliwe dla wątroby. Pokarmy bogate w węglowodany i cukier prowokują wzrost poziomu insuliny i lipidów we krwi, co również stanowi nadmierne obciążenie dla „stacji detoksykacji”. Sól także jest szkodliwa dla wątroby, jeśli używasz jej bez umiaru.

Alkohol

Alkohol można śmiało nazwać „liderem hepatotoksyczności”. Jego głównym niebezpieczeństwem jest to, że wątroba niszczy się stopniowo, bez wyraźnych objawów. A gdy u osoby pojawiają się już symptomy - niemal niemożliwe jest przywrócenie normalnej funkcji narządu.

W rzeczywistości to nie etanol (alkohol etylowy) niszczy wątrobę, lecz substancja, w którą przekształca się w organizmie - aldehyd octowy. Przemianę tę przeprowadza specjalny enzym dehydrogenaza alkoholowa. Aldehyd octowy jest wielokrotnie bardziej toksyczny i destrukcyjny niż etanol.

Na szczęście zdrowy organizm wytwarza inny enzym, dehydrogenazę aldehydową. Przekształca ona aldehyd octowy w mniej toksyczny kwas octowy, który jest wydalany z organizmu. Jednak osoby z niedoborem tych enzymów mają trudniej - po spożyciu alkoholu cierpi nie tylko wątroba, ale i cały organizm (m.in. z powodu silnego kaca).

Leki hepatotoksyczne

Lekarze mówią, że nie wszystkie, ale wiele leków może uszkadzać wątrobę. Co więcej, nawet pozornie nieszkodliwe tabletki przeciwbólowe mogą mieć właściwości hepatotoksyczne - na przykład powszechny paracetamol. Chociaż jest dopuszczony dla kobiet w ciąży i niemowląt od trzeciego miesiąca, przy znacznym przekroczeniu dawki lub indywidualnej nadwrażliwości paracetamol może wywołać martwicę komórek wątroby, śpiączkę i zgon.

Leki najgroźniejsze dla wątroby to:

• leki przeciwgruźlicze;
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ);
• estrogeny;
• metotreksat;
• leki przeciwnowotworowe;
• cytostatyki i inne.

Zanieczyszczenie środowiska

Wielu ludzi uważa, że zanieczyszczenia dotyczą jedynie płuc, ale to nieprawda. Po pierwsze, szkodliwe substancje z powietrza przedostają się do krwi przez płuca, a następnie trafiają do wątroby. Należą do nich dioksyny i benzopireny, tlenek węgla, amoniak i dwutlenek azotu. Po drugie, toksyny występują nie tylko w powietrzu, ale też w żywności i wodzie (sole metali ciężkich, pestycydy i chemikalia).

Im gorsza sytuacja środowiskowa, tym większe toksyczne obciążenie wątroby, niezależnie od tego, czy trujące substancje trafiają przez powietrze, wodę czy żywność.

Inne trucizny

Z większością trujących substancji rzadko mamy do czynienia na co dzień, ale warto o nich wiedzieć. Najgroźniejszym źródłem „wątrobowych” toksyn jest muchomor sromotnikowy. Jego toksyny (α-amanityna i amatoksyny) powodują ciężkie uszkodzenia wątroby i niewydolność wątroby, często prowadząc do zgonu.

Inne hepatotoksyczne trucizny:

• aflatoksyna (produkowana przez pleśnie);
• czterochlorek węgla;
• acetonitryl;
• arylisocyjaniany;
• pestycydy;
• biały fosfor;
• arsen;
• amoniak.

Objawy toksycznego uszkodzenia wątroby

Na początku toksyczne uszkodzenie wątroby przebiega bez widocznych objawów, o stłumionych symptomach. Osoba może odczuwać jedynie narastające osłabienie i zmęczenie. Większość ludzi nie zwraca na to uwagi, przypisując wszystko chronicznemu stresowi i pracy.

Z czasem pojawiają się nowe symptomy „przeciążonej” wątroby:

• Problemy ze skórą - może stać się matowa i blada. Przy zaburzeniu wydalania bilirubiny skóra żółknie i zaczyna swędzieć. Żółtaczka może być widoczna także na twardówkach oczu;
• zaburzenia trawienne - problemy z wątrobą często objawiają się nudnościami, zmniejszonym apetytem, słabym trawieniem tłuszczów. Przy powiększonej wątrobie można odczuwać ciężar w prawym podżebrzu, bóle brzucha;
• zaburzenia stolca;
• zmiana koloru moczu i stolca;
• spadek masy ciała;
• pojawienie się „pajączków naczyniowych” na skórze.

W przebiegu niewydolności wątroby mogą wystąpić obrzęki związane z zaburzeniami syntezy albumin oraz skłonność do krwawień.

Gdy podejrzewa się uszkodzenie wątroby, gastroenterolodzy (lub hepatolodzy) zlecają następujące badania:

• morfologia krwi i ogólne badanie moczu;
• biochemiczne badania krwi (testy wątrobowe);
• USG wątroby;
• badania krwi w kierunku markerów wirusowego zapalenia wątroby.

W zależności od uzyskanych wyników mogą być potrzebne dodatkowe badania (np. tomografia komputerowa jamy brzusznej, fibroelastografia wątroby).

Jak „oczyszczać” wątrobę z toksyn?

Oczyszczanie („detoksykacja”) wątroby z toksyn to jeden z najpopularniejszych i najtrwalszych mitów w medycynie. Niestety pozostanie on tylko mitem. Nie da się „oczyścić” tego narządu za pomocą pojedynczego zabiegu czy preparatu.

Można jednak zadbać o wątrobę - np. odpowiednio się odżywiać, nie pić alkoholu i ostrożnie podchodzić do leków. To pomoże narządowi zachować strukturę, a hepatocytom — aktywność. Ale latami niszczyć wątrobę, a potem w miesiąc odbudować ją „cudownymi” tabletkami — niestety nie da się.

Regeneracja wątroby po ekspozycji na toksyny

Po nadużyciu alkoholu lub terapii lekowej wsparcie wątroby jest bardzo ważne - i zaczyna się od odżywiania. Zbilansowana dieta wzbogacona o zdrowe produkty pomoże przywrócić aktywność hepatocytów i zapobiegnie dalszym uszkodzeniom.

Prawidłowe żywienie wspierające „detoksykację” wątroby obejmuje:

• warzywa - szczególnie zielone liściaste, a także marchew, cebula, czosnek i kalafior;
• owoce o niskiej zawartości cukru - np. zielone jabłka, różne jagody;
• tłuste ryby morskie o wysokiej zawartości korzystnych kwasów omega-3 - sardynki, makrela, łosoś, śledź;
• produkty pełnoziarniste - quinoa, brązowy ryż, pieczywo pełnoziarniste;
• oliwa z oliwek i inne oleje roślinne;
• rośliny strączkowe, ciecierzyca - rośliny strączkowe są bogate w białko i błonnik, a jednocześnie niskotłuszczowe;
• nasiona i orzechy - migdały są bogate w magnez, natomiast orzechy włoskie, nasiona chia i siemię lniane dostarczają przeciwutleniaczy i zdrowych tłuszczów. Hamują stan zapalny w wątrobie i zmniejszają ryzyko steatohepatitis (w towarzystwie stłuszczenia);
• zioła - koper, pietruszka, kolendra, bazylia nie tylko nadają potrawom smak, ale także mają właściwości przeciwzapalne. Zawierają także wiele witamin, flawonoidów i antyoksydantów.

Jak chronić wątrobę lekami?

Poszukiwania najlepszych leków „detoksykujących” wątrobę trwają od lat. Na dziś lekarze zgadzają się co do jednego: lepiej nie narażać wątroby na toksyny, niż potem próbować ją odbudować. Ten proces jest skomplikowany, wymaga kompleksowego podejścia i nie daje gwarancji 100% powodzenia. Jednak jeśli wątroba już ucierpiała - trzeba ją w jakiś sposób leczyć.

Obecnie najczęściej przepisywanymi lekami wspomagającymi regenerację i ochronę wątroby są tzw. hepatoprotektory. Mogą działać na hepatocyty i cały organizm na różne sposoby - w zależności od składu:

• ochraniać błony komórkowe;
• stymulować regenerację komórek wątroby;
• zmniejszać stres oksydacyjny;
• poprawiać metabolizm;
• zapobiegać rozwojowi stłuszczeniowej dystrofii narządu;
• zmniejszać aktywność procesu zapalnego w hepatocytach.

Hepatoprotektory mogą być pochodzenia roślinnego (np. oparte na sylimarynie) lub syntetyczne. Wyróżnia się też preparaty aminokwasowe (z ademethioniną) oraz kompleksy witaminowo-mineralne, które wspierają wątrobę i przywracają aktywność jej komórek.

W nowoczesnej gastroenterologii/hepatologii szeroko stosuje się hepatoprotektory zawierające niezbędne fosfolipidy (fosfolipidy z soi) - na przykład lek Essenciale Forte. Ich główne efekty farmakoterapeutyczne to:

• Ułatwiają naprawę uszkodzonej tkanki wątroby;
• normalizują metabolizm tłuszczów;
• stabilizują żółć;
• poprawiają metabolizm.

Lekarze zalecają Essentiale Forte w różnych zapaleniach wątroby (w tym w alkoholowym i niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniu wątroby), przy marskości, przed i po zabiegach chirurgicznych wątroby oraz przy zespole promieniowania. Fosfolipidy sojowe stosuje się także w leczeniu stłuszczeniowej dystrofii wątroby i potwierdzono ich skuteczność w badaniach.

Do hepatoprotektorów zalicza się także kwas ursodeoksycholowy (UDCA), jednak częściej stosuje się go w innych schorzeniach - np. w pierwotnej marskości żółciowej czy do rozpuszczania naczyń kamieni cholesterolowych niewidocznych w badaniu RTG.

Toksyczne „przeciążenie” wątroby to nie zapalenie płuc, które wyleczy się antybiotykiem, ani nie wyrostek, który usunie chirurg. To stan wymagający kompleksowego podejścia i stałej samokontroli. Ale jeśli włożysz wysiłek, wątroba odwdzięczy się aktywną pracą przez wiele lat.

Zespół Liki24 życzy doskonałego zdrowia i zdrowej wątroby!